Mur Carnota

Brama Giżycka

Na skutek doświadczeń kampanii napoleońskich oraz przewidywania możliwości starcia z imperialnym sąsiadem — Rosją, sztab pruski docenił znaczenie linii Wielkich Jezior Mazurskich, jako naturalnej zapory przed atakiem ze wschodu. Aby ta zapora była w pełni skuteczna, postanowiono ufortyfikować najszerszy przesmyk między Wielkimi Jeziorami w rejonie Giżycka, przez który obce armie mogły się przebić na zachód.

Największym zwolennikiem budowy fortecy na Wyspie Giżyckiej był feldmarszałek Hermann von Boyen (1771–1848), w latach 1814–19 i 1841–47 minister wojny Królestwa Prus.

W 1844 r. minister von Boyen uroczyście wmurował kamień węgielny pod budowę twierdzy, która wkrótce przybrała jego imię — Feste Boyen.

Nad projektem budowlanym dużego, artyleryjskiego fortu zaporowego pracowali generałowie: Ernst von Aster, Karl von Grolman i Johann von Brese-Winiary, którzy rozbudowywali również fortyfikacje Królewca. Do 1856 r. wybudowano sześciobastionowy fort, który swymi bateriami panował nad wąskim pasem lądu między jeziorami Niegocin i Kisajno.

Brama Giżycka stanowiła reprezentacyjny wjazd na teren Twierdzy Boyen. Jej założenie jest dwuczęściowe — w nasypie przeciwwału znajduje się ceglana poterna z wartownią, która łukiem wiedzie do głównego założenia bramy. Między poterną a właściwą bramą wybrzusza się kaponiera, służąca do prowadzenia wielokierunkowego ostrzału wzdłuż muru i fosy. Dostęp do głównej bramy utrudniał dodatkowo niewielki most zwodzony. W sklepieniu znajduje się granitowy zwornik z datą 1848.

Na najwyższym wyniesieniu Wyspy Giżyckiej, obejmującym obszar ok. 100 ha, w latach 1844–1854 wykonano prace ziemne i murarskie — przemieszczono ponad 3,5 mln m³ ziemi i ok. 101 tys. m³ kamieni. Po uformowaniu wałów zbudowano sześć bastionów: Ludwig, Leopold, Hermann, Światło, Miecz i Prawo, cztery bramy, trzy koszarowce, laboratorium prochowe, dwa spichlerze, piekarnię.

W 1855 r. ukończono mur Carnota — ok. 2,3 km obwodu. Mur z czerwonej cegły na kamiennym cokole, wysokość 8 m od strony fosy, 4 m od wewnątrz. Ok. 900 otworów strzelniczych, łącznie blisko 16 mln cegieł i 33 tys. ton wapna.

Forteczny Śródszaniec

Mur Carnota tworzy modelowy narys poligonalny. Wysłnięte kaponiery Bastionu Ludwig i Leopold to bliźniacze, dwukondygnacyjne obiekty z 7 izbami bojowymi na każdej kondygnacji. Zbudowano je w 1848 r. Bastiony oddzielone wysokim wałem — śródszaniec, autonomiczny element umocnień, ostatni punkt oporu.

Przy narożniku Bastionu Ludwig — schron z obrotową kopułą Grussona W.T. 90 (od 1893 r.). W najwyższym punkcie śródszańca (147 m n.p.m.) — schron z peryskopem (1913 r.).

Brama Kętrzyńska

Druga pod względem ważności brama forteczna. Wybudowana w 1848 r., z neogotyckim wnętrzem. Rawelinowe założenie przedpola z dwiema półkaponierami (1852 r.). W latach 1913–1914 wybudowano 15 schronów poza murami.

Zaporowy Fort Artyleryjski

Główny magazyn prochowo-amunicyjny — ok. 70 000 pocisków. Twierdza wyposażona w ok. 100 armat 12 cm Kanone M 80 (zasięg 8 km). Działka rewolwerowe Hotchkiss-Gruson kal. 37 mm i 47 mm w kojcu artyleryjskich.

Brama Wodna

Zbudowana w 1853 r. — transport zaopatrzenia przez kanał z jeziora Niegocin. Kompleks piekarni fortecznej — 11 sklepionych pomieszczeń, 3 piece wypiekające ok. 1000 bochenków dziennie.

Brama Prochowa

Wybudowana w 1850 r. — pomocniczy wjazd od strony miasta. Pozostałości rawelinowego założenia. Na wałach 88 stanowisk artyleryjskich. Kopuła WT Neu — 230 mm pancerza, 9200 kg (jedna z trzech w Polsce). Laboratorium prochowe (1868) — 10 pomieszczeń, obecnie ekspozycja uzbrojenia.

Wzgórze Świętego Brunona

Legendarna siedziba władcy Galindów — Ysegupsa. Krzyż z 1910 r. — kopia krzyża z Tenkitten. Milenium męczeńskiej śmierci św. Brunona (2009 r.) z udziałem legata papieskiego kard. Józefa Glempa. Marmurowy cenotaf (2010 r.).